۴/ علم موهبتى و لدنّى خواهانه بودن: علم و دانایى دو نوع است. یکى آنکه از راه تحصیل، مطالعه، تفکّر و تحقیق به دست مى‌آید و به آن علم اکتسابى گفته مى‌شود. دیگرى علمى که نیل به آن در گرو درس‌آموزى از دانشمندان، مطالعه‌ى کتاب‌ها و تفکّر و تحقیق نیست؛ بلکه خداوند آن را از راه الهام باطنى، به شخص عطا مى‌کند و چشمه‌هاى آن علوم و معارف، از قلب شخص به زبانش جارى مى‌شود. به این نوع از علم و دانایى، علم موهبتى یا لدنّى گفته مى‌شود.

پیامبر اکرم۹ مى‌فرمایند: مَن اَخلَصَ ِللهِ اَربَعینَ یَوماً، فَجَّرَ اللهُ یَنابیعَ الحِکمَةِ مِن قَلبِهِ عَلى لِسانِهِ: هرکس چهل روز وجود خود را براى خدا خالص کرد، خداوند چشمه‌هاى حکمت را از قلبش بر زبانش شکافته و جارى مى‌کند.[۱] همچنین آن حضرت مى‌فرمایند: جاهِدوا اَنفُسَکُم عَلى شَهَواتِکُم تَحِلُّ قُلوبَکُمُ الحِکمَةَ: با تمایلات و خواهش‌هاى نفسانى خود مبارزه کنید تا حکمت در دل‌هایتان جاى گیرد.[۲] و نیز مى‌فرمایند: مَن عَمِلَ بِما عَلِمَ، وَرَّثَهُ اللهُ عِلمَ ما لَم یَعلَمُ: هر که به دانسته‌هاى خود عمل کند، خداوند علم به آنچه نمى‌داند را به او به ارث مى‌رساند.[۳]امیرالمؤمنین علیه السلام مى‌فرمایند: مَن زَهَّدَ فِى الدُّنیا ... عَلَّمَهُ بِغَیرِ تَعلیمٍ: هرکس در دنیا زهد و بى‌رغبتى پیشه کند ...، بدون درس‌آموزى، خداوند به او علم عنایت مى‌کند.[۴] آن حضرت در مورد این علم مى‌فرمایند: لَیسَ العِلمُ فِى السَّماءِ لِیُنزِلَ اِلَیکُم وَ لا فِى الاَرضِ لِیَصعَدَ لَکُم، بَل مَجبُولٌ فى قُلوبِکُم، تَخَلَّقوا بِاَخلاقِ الرَّوحانِییّنَ حَتّى یَظهَرَ لَکُم: علم نه در آسمان است که بر شما فرود آید و نه در زمین است تا براى شما بالا بیاید، بلکه در قلب‌هاى شما آفریده شده است. به اخلاق روحانیان متخلّق شوید تا بر شما آشکار شود.[۵] امام صادق علیه السلام نیز در مورد این علم مى‌فرمایند: لَیسَ العِلمُ بالتَّعَلُّمِ. اِنَّما هُوَ نُورٌ یَقَعُ فى قَلبِ مَن یُریدُ اللهُ تَبارَکَ وَ تَعالى اَن یَهدیَهُ: علم به درس‌آموزى نیست. علم نورى است که خداوند در قلب کسى که اراده مى‌کند هدایتش نماید، قرار مى‌دهد.[۶]

در قرآن کریم نیز اشارات و تصریحاتى بر وجود علم موهبتى به چشم مى‌خورد. خداوند در مورد حضرت خضر علیه السلام مى‌فرماید: عَبداً مِن عِبادِنا اتَیناهُ رَحمَةً مِن عِندِنا وَ عَلَّمناهُ مِن لَدُنّا عِلماً: بنده‌اى از بندگان ما که از جانب خود رحمتى شامل حالش کرده و از نزد خویش به او علم آموخته بودیم.[۷]در مورد جناب لقمان علیه السلام مى‌فرماید: وَ لَقَد اتَینا لُقمانَ الحِکمَةَ: همانا به لقمان حکمت عطا کردیم.[۸]همچنین قرآن در بیان ثمرات تقوا مى‌فرماید: وَ اتَّقُوا اللهَ وَ یُعَلِّمُکُمُ اللهُ: تقواى الهى داشته باشید و خدا به شما علم مى‌آموزد.[۹] و نیز مى‌فرماید: اِن تَتَّقُوا اللهَ یَجعَل لَکُم فُرقاناً: اگر تقواى الهى داشته باشید، خداوند براى شما توان تشخیص حقّ از باطل قرار مى‌دهد.[۱۰]

عارفان و سالکان، ضمن نفى نکردن علوم ظاهرى و اکتسابى و در عین اقدام در جهت فراگیرى آنها، به این علوم بسنده نمى‌کنند و با آن ارضا نمى‌شوند و درصدد دستیابى به علم لدنّى و موهبتى الهى‌اند.