به یک اعتبار، اسماء الهى به دو گروه «اسماء جمال» و «اسماء جلال» تقسیم مى‌شوند.

اسماء جمال، که حاکى از مهر و لطف الهى‌اند، شخص را جذب مى‌کنند و بالا مى‌کشند. به‌عنوان
نمونه، لطف و فضل الهى به بنده‌ى حقیر و عاجز و آلوده، امید و طمع قرب و وصال الهى مى‌بخشد و رحمت بى‌منتهاى الهى در او شور و اشتیاق وصال ایجاد مى‌کند و توّابیّت پروردگار در بنده‌اى که در برابر فرمان خداوند جسارت ورزیده و عصیان و تمرّد کرده است، امید به بخشیده شدن، مورد چشم‌پوشى قرار گرفتن جرائم، جسارت و لغزش‌هایش، و ترمیم و برطرف شدن آثار مخرّب معاصى و گناهان در روح و جانش را ایجاد مى‌کند، و غفّاریّت خداوند، امید به ریشه‌کن شدن علّت و عامل مولّد گناه از وجود وى را در او پدید مى‌آورد.

در مقابل، اسماء جلال، که بیانگر قهر و عظمت الهى‌اند، شخص را به حریم نگاه داشتن و ادب ورزیدن در محضر الهى و به شناخت و برطرف کردن نقایص و عیوب خویش و مراقبت داشتن بر ظاهر و باطن خود در پیشگاه حضرت حق، وا مى‌دارد و از ارتکاب زشتى‌ها و غلتیدن در ورطه‌هاى تباهى باز مى‌دارد.

ربوبیّت حضرت حق در قالب اسماء و صفات الهى تا جایى ادامه مى‌یابد که عبد نماد و مَثَلى از ربّ خویش و مظهر اسماء و صفات او مى‌شود؛ به‌گونه‌اى که چون در او بنگرى و بیندیشى، ربّ او را مشاهده مى‌کنى، همچون آینه‌اى که تنها چیزى در آن مشاهده مى‌شود که در برابرش قرار گرفته است. به تعبیر دیگر اگر استاد، ماهر و شاگرد، قابل باشد، به‌تدریج شاگرد و متربّى، نماد و مَثَلى از استاد و مربّى خویش مى‌شود و استاد در شاگرد ظهور مى‌کند؛ به‌نحوى که وقتى به شاگرد نگاه مى‌کنى، استاد را مى‌بینى. این‌گونه، ربّ و مربّى در متربّى و مربّا ظهور مى‌کند.

از آنچه گفته شد، آشکار گردید که ربّ و پروراننده‌ى همه‌ى موجودات، از جمله انسان، تنها خداست. اوست که با راه‌هاى مختلف و با وسایل گوناگون، بندگان خود را مى‌پروراند تا به قلّه‌ى کمال نایل شوند و به سرمنزل مقصود راه یابند. توحید ربوبیّت یعنى تنها خدا را ربّ مستقل دانستن و تمامى مربّیان ظاهر، باطن، تکوین و تشریع را مظاهر و جلوه‌ها و مجارى و ابزارهاى ربوبیّت حضرت حق دیدن.