-

همان‌گونه که علم و معرفت، منشأ و مقدّمه‌ى خوف و رجاست، عمل و مجاهدت، ثمره و نتیجه‌ى آن مى‌باشد. و همان‌گونه که قوّت و ضعف علم و معرفت به آنچه موجب خوف و رجا مى‌شود، به‌شدّت و ضعف در خوف و رجا منجر مى‌گردد؛ شدّت و ضعف در خوف و رجا، به قوّت و ضعف در عمل و مجاهدت منجر مى‌شود.

در هر یک از دو حالت خوف و رجا، اگر شخص عمل و تلاش خود را در محفوظ ماندن از آنچه بدان خائف است و رسیدن به آنچه بدان امید بسته است، مؤثّر ببیند، براى نزدیک شدن، رسیدن و نگه‌داشتن آنچه دوستش دارد و متقابلاً نیامدن آنچه براى او ناخوشایند است و استمرار نیامدن آن، و اگر آمده باشد، زایل و برطرف کردن آن، متناسب با تأثیرى که براى عمل و تلاش خود قائل است، اقدام و تلاش خواهد کرد. البتّه اگر عمل و تلاش خود را کاملاً بى‌تأثیر ببیند، در انتظار آینده خواهد نشست. بنابراین لازمه‌ى خوف و رجا، عمل و تلاش است.

امام صادق علیه السلام مى‌فرمایند: لا یَکونُ المُؤمِنُ مُؤمِناً حَتّى یَکونَ خائِفاً راجیاً وَ لا یَکونُ خائِفاً راجیاً حَتّى یَکونَ عامِلاً لِما یَخافُ وَ یَرجو: مؤمن تا زمانى که اهل خوف و رجا نباشد مؤمن نیست و تا
زمانى که در جهت آنچه از آن خائف است و بدان امید بسته است اقدام نکند، اهل خوف و رجا نیست.[۱]

با توجّه به اینکه در نیل به قرب الهى، کمالات معنوى و مقامات اخروى، و مصونیّت از بُعد و انحطاط و عذاب‌هاى اخروى، علم و عمل شخص تأثیر تامّ دارد؛ خوف و رجا موجب مى‌شود سالک در جهت کسب علم و معرفت و انجام طاعت و پرهیز از معصیت، تلاش کند.[۲]