برخى اشخاص با ادّعاى امید بستن به رحمت الهى، دست از طاعت و عبادت و تلاش و مجاهدت مى‌کشند. روش اینان ربطى به اهل رجاى واقعى ندارد. همان‌طور که گفته شد، رجا به رحمت حق، قیام به طاعت و عبادت را در پى مى‌آورد. اهل رجاى واقعى کسى است که در عین قیام به طاعت و مجاهدت تا سرحدّ توان و طاقت، به اعمال خود اعتماد و اتّکا نداشته باشد و آن را به‌حساب نیاورد و به واسطه‌ى اعمال نارسا و خطایش، خود را مستوجب هر مذمّت و نکوهش و سخط و غضبى از جانب خدا بداند؛ امّا در عین حال به رحمت الهى امید داشته و تکیه‌گاهش رحمت الهى باشد.

پیامبر اکرم۹ مى‌فرمایند: اَلدُّنیا مَزرَعَةُ الآخِرَةِ: دنیا کشتگاه آخرت است.[۱] بنده‌ى اهل

رجا کسى است که در قلب خود بذر ایمان پاشیده و با آب طاعات سیرابش کرده و مزرعه‌ى دل را از علف‌هاى هرزه و آفات اخلاق رذیله پاک نموده باشد، پس آن‌گاه از فضل و رحمت خدا امید ثبات قدم
و حسن عاقبت داشته باشد.

قرآن کریم در معرفى اهل رجاى واقعى مى‌فرماید: اِنَّ الَّذینَ آمَنوا وَ الَّذینَ هاجَروا وَ جاهَدوا فى سَبیلِ اللهِ اُولئِکَ یَرجونَ رَحمَةَ اللهِ: کسانى که ایمان آوردند و کسانى که در راه خدا هجرت گزیدند و جهاد کردند، آنها به رحمت الهى امید مى‌ورزند و اهل رجایند.[۲] بنابراین نه تنها رجا به رحمت

الهى موجب دست کشیدن از عمل نیست؛ بلکه رجاى واقعى در کنار ایمان، هجرت و جهاد به منصّه‌ى ظهور مى‌رسد.

در شرایطى که نبودن اسباب نیل به مقصود معلوم و مسلّم است، بدون تلاش و مجاهدت براى فراهم آوردن اسباب، چشم انتظار حصول مطلوب بودن، غرور و حماقت است، و در شرایطى که وجود اسباب نیل به مقصود نامعلوم و غیرمسلّم است، چشم انتظار حصول مطلوب بودن، تمنّى و آرزوى بى‌پایه است.

پیامبر اکرم۹ مى‌فرمایند: اَلاَحمَقُ مَنِ اتَّبَعَ نَفسَهُ هَواها وَ تَمَنّى عَلَى اللهِ الجَنَّةَ: احمق کسى است که پیروى هواى نفس خویش مى‌کند و از خدا آرزوى بهشت دارد.[۳]

یکى از اصحاب امام صادق علیه السلام مى‌گوید: قُلتُ ِلاَبى عَبدِاللهِ: اِنَّ قَوماً مِن مَوالیکَ یُلِمّونَ بِالمَعاصى وَ یَقُولونَ نَرجو: به امام صادق علیه السلام عرض کردم : گروهى از دوستان شما مرتکب گناه مى‌شوند و مى‌گویند ما امیدواریم. فَقالَ: کَذَبوا. لَیسوا لَنا بِمُوالٍ. اُولئِکَ قَومٌ تَرَجَّحَت بِهِمُ الاَمانِىُّ. مَن رَجا شَیئاً عَمِلَ لَهُ وَ مَن خافَ مِن شَىءٍ هَرَبَ مِنهُ. حضرت فرمودند: دروغ مى‌گویند. آنها دوست ما نیستند. آنها مردمى هستند که آرزوها عنان اختیارشان را به دست گرفته است و آنها را این سو و آن سو مى‌برد. هرکس به چیزى امیدوار باشد، در راه رسیدن به آن عمل مى‌کند و هرکس از چیزى بترسد، از آن مى‌گریزد.[۴] یکى دیگر از اصحاب آن حضرت مى‌گوید: به حضرت عرض کردم: قَومٌ

یَعمَلونَ بِالمَعاصِى وَ یَقُولونَ نَرجو، فَلا یَزالونَ کَذلِکَ حَتّى یَأتِیَهُمُ المَوتُ: گروهى مرتکب گناهان مى‌شوند و مى‌گویند ما امیدواریم و همواره چنینند تا مرگشان فرا مى‌رسد. حضرت فرمودند : هؤلاءِ قَومٌ یَتَرَجَّحونَ فِى الاَمانِىِّ. کَذَبوا. لَیسوا بِراجینَ. اِنَّ مَن رَجا شَیئاً طَلَبَهُ َو مَن خافَ مِن شَىءٍ هَرَبَ مِنهُ: آنها گروهى‌اند که بین آرزوها مى‌لولند. دروغ مى‌گویند. آنان اهل رجا نیستند. هرکس به چیزى امید داشته باشد، در طلب آن برمى‌آید و هرکس از چیزى بترسد، از آن مى‌گریزد.[۵]