از آنچه در باب آثار و برکات قناعت بدان اشاره شد نباید چنین برداشت کرد که باید از طلب و تلاش و کسب و کار دست کشید. پیامبر اکرم و ائمّه‌ى معصومین علیهم السلام همان‌طور که بر قناعت پیشه کردن توصیه و از حرص و زیاده‌طلبى نهى کرده‌اند، بر طلب و تلاش متعادل در کسب معاش توصیه و از ترک طلب، بیکارگى و سربار دیگران بودن نیز نهى نموده‌اند.

پیامبر اکرم۹ مى‌فرمایند: اَلعِبادَةُ سَبعونَ جُزءاً اَفضَلُها طَلَبُ الحَلالِ: عبادت هفتاد جزء است و برترین آن طلب حلال مى‌باشد.[۱] و نیز مى‌فرمایند: طَلَبُ الحَلالِ فَریضَةٌ عَلى کُلِّ مُسلِمٍ و مُسلِمَةٍ :

طلب حلال بر هر زن و مرد مسلمان واجب است.[۲] در زمینه‌ى مقدار توان و زمانى که باید براى

کسب روزى صرف کرد، آن حضرت مى‌فرمایند: اَجمِلوا فِى الطَّلَبِ: در طلب، اختصار و اجمال پیشه کنید.[۳] امام حسین علیه السلام مى‌فرمایند: لا تُجاهِد فِى الرِّزقِ جِهادَ الغالِبِ وَ لا تَتَّکِل عَلَى القَدَرِ اتِّکالَ

مُستَسلِمٍ فَاِنَّ ابتِغاءَ الرِّزقِ مِنَ السُّنَّةِ وَ الاِجمالُ فِى الطَّلَبِ مِنَ العِفَّةِ وَ لَیسَ العِفَّةُ بِمانِعَةِ رِزقاً وَ لاَ الحِرصُ بِجالِبِ فَضلاً فَاِنَّ الرِّزقَ مَقسومٌ ... وَ استِعمالَ الحِرصِ جالِبُ المَآثِمِ: در کسب روزى همچون کسى که براى غلبه بر دشمن مى‌کوشد تلاش مکن و همچون کسى که خود را تسلیم طرف مقابل کرده است بر تقدیر الهى اتّکا نکن؛ زیرا در پى روزى رفتن و روزى به دست آوردن از سنّت‌هاى اسلامى است و اِجمال و اختصار پیشه‌کردن در طلب روزى ناشى از عفّت است و عفّت مانع
روزى‌اى نیست و حرص، جلب‌کننده‌ى روزى بیشترى نمى‌باشد که همانا روزى از جانب خدا تقسیم شده است ... و به‌کار بردن حرص، جلب‌کننده‌ى گناهان است.[۴]

طلب و تلاش معتدل و دور از زیاده‌روى و افراط، به انگیزه‌ى فرمانبرى از خداوندى که به رفتن در پى کسب روزى امر فرموده است، همچنین خود را کارگزار خدا براى خدمت به خلق و تأمین نیازهایشان، از طریق شغل و حرفه‌ى خویش دیدن، با قانع بودن به رزق خداداد تضادّى ندارد. آنچه با قناعت منافات دارد، تقلّاى بیش از حدّ و افراطى در پى مال دنیا از روى حرص و زیاده‌طلبى است.

از منظر دیگر، سالک طلب و تلاش خود را علّت رزق نمى‌داند؛ بلکه آن را نوعى دعا و ابراز فقر و نیازمندى به درگاه الهى با زبان عمل مى‌داند و در نگاه او علّت رزق صرفاً مشیّت الهى است. همچنین کار و فعّالیّت شغلى خود را نوعى اقدام در جهت دریافت و تحویل گرفتن رزق ارسالى از جانب پروردگار به‌شمار مى‌آورد. با چنین دیدگاه و نگرشى به کسب و کار پرداختن و در پى رزق رفتن کوچک‌ترین مغایرت و تضادّى با عقیده به توحید در رزّاقیّت و برخوردارى از روحیّه‌ى قناعت ندارد.

با توجّه به نکات فوق، سالک در عین داشتن روحیّه‌ى قناعت و مبرّا بودن از حرص و زیاده‌طلبى، باید براى کسب رزق حلال، به‌نحو معتدل و دور از افراط، به کار و فعّالیّت شغلى بپردازد.